ಶ್ರಾವಣ ಮಾಸದ ಹುಣ್ಣಿಮೆಯ ದಿನದಂದು ಆಚರಿಸಲಾಗುವ ರಕ್ಷಾಬಂಧನ ಅಥವಾ ನೂಲು ಹುಣ್ಣಿಮೆಯು ಭಾರತೀಯ ಸನಾತನ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಅತ್ಯಂತ ಪವಿತ್ರ ಹಾಗೂ ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಹಬ್ಬವಾಗಿದೆ. ಇದು ಕೇವಲ ಒಂದು ದಾರವನ್ನು ಮುಂಗೈಗೆ ಕಟ್ಟುವ ಸರಳ ವಿಧಿಯಲ್ಲ; ಬದಲಿಗೆ ಪ್ರೀತಿ, ವಿಶ್ವಾಸ, ಕಾಳಜಿ ಮತ್ತು ಪರಸ್ಪರ ರಕ್ಷಣೆಯ ಅಚಲ ಸಂಕಲ್ಪವಾಗಿದೆ. ವೈದಿಕ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ಈ ದಿನಕ್ಕೆ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಸ್ಥಾನವಿದ್ದು, ಸಹೋದರಿ ತನ್ನ ಸಹೋದರನ ಕ್ಷೇಮ, ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ದೀರ್ಘಾಯುಷ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಹಾರೈಸಿ ರಾಖಿ ಕಟ್ಟಿದರೆ, ಸಹೋದರನು ಸದಾ ಬೆಂಬಲವಾಗಿ ನಿಲ್ಲುವ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ.
‘ಯತ್ರ ನಾರ್ಯಸ್ತು ಪೂಜ್ಯಂತೇ ರಮಂತೇ ತತ್ರ ದೇವತಾಃ’ ಎಂಬ ನಮ್ಮ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಉದಾತ್ತ ಧ್ಯೇಯದಂತೆ, ಹೆಣ್ಣಿಗೆ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಗೌರವ ಮತ್ತು ಸುರಕ್ಷತೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುವುದು ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯಾಗಿದೆ. ರಕ್ಷಾಬಂಧನದ ಅರ್ಥವನ್ನು ಕೇವಲ ‘ಅಣ್ಣ-ತಂಗಿ’ಯ ಸಂಬಂಧಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸದೆ, ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರೂ ಪರಸ್ಪರರ ಸುಖ-ದುಃಖಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಂಬಲವಾಗಿ ನಿಲ್ಲಬೇಕು ಎಂಬ ವಿಶಾಲ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಿಂದ ಗ್ರಹಿಸಬೇಕಾಗಿದೆ.
ಪೌರಾಣಿಕ ಪ್ರಸಂಗಗಳು ಹಿನ್ನೆಲೆ:
ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ಮತ್ತು ದ್ರೌಪದಿ: ಮಹಾಭಾರತದ ಕಥೆಯ ಪ್ರಕಾರ, ಒಂದು ಯುದ್ಧದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಕೃಷ್ಣನ ಕೈಗೆ ಗಾಯವಾದಾಗ, ದ್ರೌಪದಿ ತಕ್ಷಣ ತನ್ನ ಸೀರೆಯಂಚನ್ನು ಹರಿದು ಅವರ ಕೈಗೆ ಕಟ್ಟಿ ರಕ್ಷಣೆ ನೀಡಿದಳು. ಮುಂದೆ ಕೌರವರ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ದ್ರೌಪದಿಗೆ ಅಪಮಾನವಾದಾಗ ಕೃಷ್ಣ ಕಾಯ್ದುಕೊಂಡ ಆ ಮಾನರಕ್ಷಣೆ ಇಂದಿಗೂ ಪ್ರೀತಿಯ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಸಾರುತ್ತದೆ.
ಇಂದ್ರ ಮತ್ತು ಶಚೀದೇವಿ: ದೇವಾಸುರ ಸಂಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳು ಸಂಕಷ್ಟದಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಗುರು ಬೃಹಸ್ಪತಿಗಳ ಸಲಹೆಯಂತೆ ಶಚೀದೇವಿಯು ಶ್ರಾವಣ ಹುಣ್ಣಿಮೆಯಂದು ಇಂದ್ರನಿಗೆ ರಕ್ಷಾಸೂತ್ರವನ್ನು ಕಟ್ಟಿದಳು.
ರಕ್ಷಾಸೂತ್ರದ ಮಂತ್ರ ಅರ್ಥ :
‘ಯೇನ ಬದ್ಧೋ ಬಲಿರಾಜಾ ದಾನವೇಂದ್ರೋ ಮಹಾಬಲಃ। ತೇನ ತ್ವಾಮನುಬಧ್ನಾಮಿ ರಕ್ಷೇ ಮಾ ಚಲ ಮಾ ಚಲ॥’
(ಮಹಾಬಲಶಾಲಿಯಾದ ಬಲಿರಾಜನಿಗೆ ಕಟ್ಟಿದ ರಕ್ಷಾಸೂತ್ರದಿಂದಲೇ ನಿನ್ನನ್ನು ಕಟ್ಟುತ್ತೇನೆ. ಓ ರಕ್ಷೆಯೇ, ನೀನು ಸದಾ ಅಚಲಳಾಗಿ ಕಾಪಾಡು ಎಂಬುದು ಇದರರ್ಥ).
ಐತಿಹಾಸಿಕ ಹಾಗೂ ಜಾನಪದ ದಂತಕಥೆಗಳು
ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ ಭಾರತದ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ಮಾಡಲು ಬಂದಾಗ, ಅವನ ಪತ್ನಿ ರುಕ್ಸಾನಾ ಭಾರತೀಯ ಸಂಪ್ರದಾಯದಂತೆ ರಾಜ ಪುರೂರವನಿಗೆ ರಾಖಿ ಕಳುಹಿಸಿ ತನ್ನ ಪತಿಗೆ ತೊಂದರೆ ಮಾಡದಂತೆ ವಿನಂತಿಸಿಕೊಂಡಳೆಂದೂ, ಆ ರಾಖಿಯ ಗೌರವವನ್ನು ಉಳಿಸಿ ಪುರೂರವ ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್ನ ಜೀವವನ್ನು ಕಾಪಾಡಿದನೆಂದೂ ಜಾನಪದ ಕಥೆಗಳು ಹೇಳುತ್ತವೆ.
ರಾಜಸ್ಥಾನದ ಚಿತ್ತೂರಿನ ರಾಣಿ ಕರ್ಣಾವತಿಯು ಸಂಕಷ್ಟದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮೊಘಲ್ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಹುಮಾಯೂನ್ಗೆ ರಾಖಿ ಕಳುಹಿಸಿ ಸಹಾಯ ಯಾಚಿಸಿದ ಪ್ರಸಂಗವು ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಮಾನವೀಯತೆಯ ಮಹತ್ವವನ್ನು ಸಾರುತ್ತದೆ.
ಶ್ರಾವಣ ಹುಣ್ಣಿಮೆಯ ದಿನವೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಹಾಗೂ ವೈದಿಕ ಪರಂಪರೆಯ ವಿಪ್ರರು ‘ಉಪಾಕರ್ಮ’ (ಅಧ್ಯಯನದ ನವೀಕರಣ ಮತ್ತು ಆತ್ಮಶುದ್ಧಿ) ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇದರೊಂದಿಗೆ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕವಾಗಿ ‘ಸಂಸ್ಕೃತ ದಿನ’ವನ್ನೂ ಕೂಡ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಈ ಒಂದೇ ದಿನವು ಬಾಂಧವ್ಯದ ರಕ್ಷಾಬಂಧನ, ವೈದಿಕ ಉಪಾಕರ್ಮ ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನದ ಸಂಸ್ಕೃತ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಒಟ್ಟಿಗೆ ತರುವ ಅಪರೂಪದ ಸಂಗಮವಾಗಿದೆ.
ಇಂದಿನ ಆಧುನಿಕ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ರಕ್ಷಾಬಂಧನದ ಪ್ರಸ್ತುತತೆ
ಇಂದಿನ ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ಹಾಗೂ ಜಾಗತೀಕರಣದ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಉದ್ಯೋಗ, ವ್ಯಾಪಾರ ಹಾಗೂ ಉನ್ನತ ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕಾಗಿ ಕುಟುಂಬದ ಸದಸ್ಯರು ದೂರದೂರುಗಳಲ್ಲಿ, ವಿದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೂ ಆನ್ಲೈನ್ ರಾಖಿಗಳು ಮತ್ತು ವಿಡಿಯೋ ಕಾಲ್ ಮೂಲಕ ಈ ಹಬ್ಬವು ಭೌತಿಕ ದೂರವನ್ನು ಅಳಿಸಿ ಹೃದಯಗಳನ್ನು ಹತ್ತಿರ ಮಾಡುತ್ತಿದೆ. ಈ ಹಬ್ಬದ ಸಂದೇಶವನ್ನು ಕೇವಲ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸದೆ, ಸಮಾಜದ ಎಲ್ಲ ವರ್ಗಗಳ ನಡುವೆ ಪರಸ್ಪರ ಸೌಹಾರ್ದತೆ, ಶಾಂತಿ ಮತ್ತು ಮಾನವೀಯ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸುವ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ವಿಸ್ತರಿಸಬೇಕಾದ ಅಗತ್ಯವಿದೆ.
ರಕ್ಷಾಬಂಧನ: ಬರೀ ದಾರವಲ್ಲ, ಭಾವನೆಗಳ ಬೆಸುಗೆ – ಇಲ್ಲಿದೆ ಹಬ್ಬದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಮಹತ್ವ, ಪೌರಾಣಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಹಾಗೂ ಪ್ರಸ್ತುತತೆ!
ಶ್ರಾವಣ ಮಾಸದ ಹುಣ್ಣಿಮೆಯ ದಿನದಂದು ಆಚರಿಸಲಾಗುವ ರಕ್ಷಾಬಂಧನ ಅಥವಾ ನೂಲು ಹುಣ್ಣಿಮೆಯು ಭಾರತೀಯ ಸನಾತನ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಅತ್ಯಂತ ಪವಿತ್ರ ಹಾಗೂ ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಹಬ್ಬವಾಗಿದೆ