ವಿದ್ಯುತ್ ಟವರ್‌ನಿಂದ ಜಮೀನಿಗೆ ನಷ್ಟವಾದರೆ? ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ಪರಿಹಾರ ಹೇಗೆ ಪಡೆಯುವುದು?

ರೈತನಿಗೆ ಜಮೀನು ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ಆಸ್ತಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಅದು ಅವನ ಬದುಕಿನ ಆಧಾರ. ಇಂತಹ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಮುಂಚಿತ ಮಾಹಿತಿ ಇಲ್ಲದೆ ವಿದ್ಯುತ್ ಕಂಬಗಳು ಅಥವಾ ಮೊಬೈಲ್ ಟವರ್‌ಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದಾಗ ಹಲವು ರೈತರು ಆತಂಕಕ್ಕೊಳಗಾಗುತ್ತಾರೆ. “ನನ್ನ ಅನುಮತಿ ಇಲ್ಲದೆ ಹೇಗೆ ಕೆಲಸ ಆರಂಭಿಸಿದರು?” ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆ ಸಹಜವಾಗಿ ಮೂಡುತ್ತದೆ.

ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಯ ಯೋಜನೆಗಳಾದ ವಿದ್ಯುತ್ ಮಾರ್ಗಗಳು, ದೂರಸಂಪರ್ಕ ಜಾಲಗಳು ಹಾಗೂ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಕಾಮಗಾರಿಗಳಿಗಾಗಿ ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ಅಧಿಕೃತ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಗೆ ಕೆಲವು ಕಾನೂನುಬದ್ಧ ಅಧಿಕಾರಗಳಿವೆ. ಆದರೆ ಈ ಅಧಿಕಾರಗಳ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ರೈತರ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕಡೆಗಣಿಸಲು ಅವಕಾಶವಿಲ್ಲ.

ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಯಾವುದೇ ಇಲಾಖೆ ಅಥವಾ ಕಂಪನಿ ಖಾಸಗಿ ಜಮೀನಿನ ಮೂಲಕ ವಿದ್ಯುತ್ ಲೈನ್ ಅಥವಾ ದೂರಸಂಪರ್ಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಅಳವಡಿಸಲು ಮುಂದಾದರೆ, ಭೂ ಮಾಲೀಕರಿಗೆ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಮಾಹಿತಿ ನೀಡಬೇಕು. ಜೊತೆಗೆ ಬೆಳೆ, ಮರಗಳು ಹಾಗೂ ಜಮೀನಿಗೆ ಆಗುವ ಹಾನಿಯನ್ನು ಸಾಧ್ಯವಾದಷ್ಟು ಕಡಿಮೆಗೊಳಿಸುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯೂ ಸಂಬಂಧಿತ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಮೇಲಿದೆ.

ಒಂದು ವೇಳೆ ಕಾಮಗಾರಿಯ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಬೆಳೆ ಹಾನಿಯಾದರೆ ಅಥವಾ ಮೌಲ್ಯಯುತ ಮರಗಳು ನಾಶವಾದರೆ, ರೈತರಿಗೆ ಸೂಕ್ತ ನಷ್ಟಪರಿಹಾರ ನೀಡಲೇಬೇಕು. ಹೈಟೆನ್ಷನ್ ವಿದ್ಯುತ್ ಟವರ್‌ಗಳು ಜಮೀನಿನ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣವಾದರೆ ಭೂಮಿಯ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಮೌಲ್ಯಕ್ಕೂ ಪರಿಣಾಮ ಬೀಳಬಹುದು. ಭವಿಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಡ ನಿರ್ಮಾಣ ಸೇರಿದಂತೆ ಕೆಲವು ಬಳಕೆಗಳಿಗೆ ನಿರ್ಬಂಧ ಉಂಟಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯೂ ಇರುತ್ತದೆ.

ಇಂತಹ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ರೈತರು ನಷ್ಟಪರಿಹಾರ ಕೇಳುವ ಸಂಪೂರ್ಣ ಹಕ್ಕು ಹೊಂದಿರುತ್ತಾರೆ. ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಭೂಮಿಯ ಮೌಲ್ಯ ಹಾಗೂ ಹಾನಿಯ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿ ಪರಿಹಾರ ನಿಗದಿಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಯಾವುದೇ ಸರಿಯಾದ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಅನುಸರಿಸದೆ ಅಥವಾ ಬಲವಂತವಾಗಿ ಜಮೀನಿನಲ್ಲಿ ಕಂಬಗಳು ಅಥವಾ ಟವರ್‌ಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಭಾಸವಾದರೆ, ರೈತರು ಮೊದಲು ಸಂಬಂಧಿತ ವಿದ್ಯುತ್ ಇಲಾಖೆ ಅಥವಾ ದೂರಸಂಪರ್ಕ ಕಂಪನಿಗೆ ಲಿಖಿತ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಆಕ್ಷೇಪಣೆ ಸಲ್ಲಿಸಬಹುದು.

ಅದರ ಬಳಿಕವೂ ಸಮಸ್ಯೆ ಬಗೆಹರಿಯದಿದ್ದರೆ ಜಿಲ್ಲಾಧಿಕಾರಿಗೆ ದೂರು ನೀಡುವ ಅವಕಾಶ ಇದೆ. ಜಿಲ್ಲಾಧಿಕಾರಿಗಳು ಎರಡೂ ಪಕ್ಷಗಳ ವಾದಗಳನ್ನು ಆಲಿಸಿ, ಪರಿಹಾರ ಮೊತ್ತ ಅಥವಾ ಯೋಜನೆಯ ಮಾರ್ಗದ ಕುರಿತು ತೀರ್ಮಾನ ಕೈಗೊಳ್ಳಬಹುದು. ಅಗತ್ಯವಿದ್ದರೆ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಮೊರೆ ಹೋಗುವ ಹಕ್ಕೂ ರೈತರಿಗೆ ಇದೆ.

ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಯೋಜನೆಗಳು ಅಗತ್ಯವಾದರೂ, ಅದರ ಭಾರ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ರೈತರ ಮೇಲೆ ಬೀಳಬಾರದು ಎಂಬುದನ್ನು ಕಾನೂನು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ತಮ್ಮ ಹಕ್ಕುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಅರಿವು ಹೊಂದಿರುವುದು ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ರೈತನಿಗೂ ಅತ್ಯಂತ ಮುಖ್ಯ.